Bazen bir tren yalnızca iki şehir arasında ilerlemez; insanı geride bıraktıklarına, susturduğu duygulara ve henüz adını koyamadığı yarınlara da taşır. Ben Kaderse Kader adlı eserimi, böyle bir yolculuğun içinden doğan duygularla kurdum. Rayların üzerinde ilerleyen tren, değişmeyen bir ritim sunarken manzara sürekli dönüşür. İnsanın hayatla ilişkisi de çoğu zaman böyledir: Zaman ilerler, çevremizdeki görüntüler değişir ve biz yolun anlamını içimizde ararız.
Bir tren yolculuğundan iç dünyaya
Tren imgesi benim için hareket kadar ayrılığı da taşır. Geride kalan istasyonlar, giderek küçülen evler ve görüş alanından çıkan yollar, hayat boyunca vedalaşmak zorunda kaldığımız anları hatırlatır. Yolculuk sürdükçe geriye dönüp aynı noktaya dokunmak mümkün değildir. Hatıralar kalır; fakat onları doğuran zaman çoktan uzaklaşmıştır.
Bu nedenle trenin ilerleyişini yalnızca fiziksel bir hareket olarak değil, insanın kendi içine yönelen bir yolculuk olarak düşündüm. Dışarıdaki manzara akarken insanın zihni bazen geçmişe döner, bazen bugünün sessizliğinde kalır, bazen de belirsiz bir geleceğe uzanır. Rayların düzenli ritmiyle düşüncelerin dağınıklığı arasında güçlü bir karşıtlık oluşur.
Kader ile irade arasındaki ince çizgi
Kaderse Kader sözü ilk bakışta teslimiyet çağrıştırabilir. Benim içinse bu ifade yalnızca boyun eğmek anlamına gelmiyor. İnsan değiştirebildikleriyle değiştiremedikleri arasındaki sınırı her zaman açık biçimde göremiyor. Bazı yolları kendimiz seçiyoruz; bazı gelişmeler ise bütün planlarımızı aşarak hayatımıza giriyor.
Kader düşüncesi tam da bu belirsiz alanda beliriyor. Yaşananları kabullenmek, onların acısını inkâr etmek değildir. Aksine, kimi zaman kaybın varlığını kabul etmek ve yine de yürümeyi sürdürmek gerekir. Şarkının adı bu yüzden kesin bir hükümden çok, insanın kendisine yönelttiği sakin fakat ağır bir cümle gibi duruyor: Eğer bu yol kaçınılmazsa, onun içinden nasıl geçeceğim?
Nihavend makamının duygusal alanı
Eserin makamını Nihavend olarak belirledim. Nihavend, Türk müziği içinde hem içe dönük hem de akıcı anlatımlara alan açabilen bir makamdır. Bir makamı yalnızca art arda sıralanan seslerden ibaret görmüyorum. Makam; melodinin yönünü, duraklama duygusunu, gerilimi ve çözülmeyi biçimlendiren bütünlüklü bir anlatım dilidir.
Bu eserde aradığım duygu tek başına karanlık değildi. Hüzünle birlikte hareketi, kayıpla birlikte yaşam belirtisini de korumak istedim. Nihavend makamının anlatım imkânı, bu iki yönü aynı duygusal zeminde buluşturmama yardımcı oldu. Böylece eser yalnızca geçmişe bakan bir ağıda dönüşmeden, yoluna devam eden insanın iç sesine yaklaşabildi.
İstasyonlar, yapraklar ve kıvrılan raylar
Bir duyguyu doğrudan adlandırmak yerine onu görünür kılan imgelerle anlatmayı önemsiyorum. Geride kalan istasyon, kaçırılmış ya da tamamlanmış bir dönemi düşündürebilir. Küçülen evler, bir zamanlar yakın olan hayatların uzaklaşmasını simgeler. Savrulan hazan yaprakları, değişimin ve çözülmenin sessiz işaretlerine dönüşür. Kıvrılan raylar ise yolun tamamını aynı anda göremediğimizi hatırlatır.
Bu imgelerin tek ve değişmez bir karşılığı olmak zorunda değil. Her dinleyici kendi yolculuğunu, ayrılığını veya bekleyişini onların içine yerleştirebilir. Benim için özgün bir şarkının gücü de burada ortaya çıkar: Eser kişisel bir duygudan doğar, fakat dinleyiciye ulaştığında yeni ve kişiye özgü anlamlar kazanır.
Hüzün, yaşadığımızın bir işareti olabilir
“Hüzün varsa, nefes alıyorumdur…”
Bu cümlede hüznü yücelten ya da acıyı vazgeçilmez gören bir yaklaşım kurmuyorum. Hüznü, insanın yaşadıklarıyla bağının sürdüğünü gösteren duygulardan biri olarak ele alıyorum. Bir şeyin yokluğu canımızı yakıyorsa, onun hayatımızda bir karşılığı olmuş demektir. Hissetmek bazen ağırdır; fakat aynı zamanda hâlâ dünyayla ilişki içinde olduğumuzu da gösterir.
İnsan her kaybın ardından hemen güçlenmek zorunda değildir. Bazı duyguların aceleye getirilmeden yaşanması gerekir. Sessizlik, bekleyiş ve kabulleniş de hayatın parçalarıdır. Önemli olan hüznün içinde sonsuza kadar kalmak değil, onun bize ne söylediğini duyabilecek kadar yavaşlayabilmektir.
Kardelen ve yeniden başlama ihtimali
Kaybolanın ardından yalnızca boşluk kalmayabilir. Bazen toprağın soğuğundan ince bir kardelen yükselir. Kardelen imgesi, büyük ve gösterişli bir zaferden çok, kırılgan bir yaşam belirtisini anlatır. Umut her zaman güçlü bir ışıkla gelmez; kimi zaman neredeyse fark edilmeyecek kadar küçük bir hareket olarak belirir.
Bu nedenle eserin duygusal dünyasında hüzün kadar yeniden başlama ihtimali de bulunuyor. Geçmiş geri gelmez, tren geride kalan manzarayı yeniden önümüze taşımaz. Buna rağmen yolun devamında başka bir görüntüyle karşılaşmak mümkündür. Hayatın sürmesi, kaybın önemsizleştiği anlamına gelmez. İnsan hem hatırlayabilir hem de yeniden kök salabilir.
Yapay zekâ bir araç, sanatsal yön insana ait
Eserin sözleri, melodik yapısı, makam anlayışı, müzikal konsepti ve sanatsal yönlendirmesi bana aittir. Yapay zekâyı ise seslendirme ve eseri dinleyiciye ulaştırma sürecinde destekleyici bir prodüksiyon aracı olarak kullandım. Benim yaklaşımımda teknoloji, yaratıcı kararın yerine geçen bağımsız bir özne değil; belirlenmiş sanatsal düşüncenin hayata geçirilmesine yardımcı olan bir araçtır.
Bu ayrımı önemli buluyorum. Bir eserin kimliği yalnızca duyulan sesin nasıl üretildiğiyle açıklanamaz. Sözün hangi duygudan doğduğu, melodinin nasıl yönlendirildiği, makam tercihinin neden yapıldığı ve bütün parçaların hangi anlatı çevresinde birleştirildiği de yaratıcı sürecin temelidir. Teknolojik imkânlar değişse bile eserin merkezindeki insani soru aynı kalır.
Yol devam ederken
Kaderse Kader, geri dönmeyen zaman karşısında verilen kesin bir cevap değil; kader, yalnızlık, kayıp ve yeniden filizlenme üzerine müzikal bir düşüncedir. Ben bu eserde hüznü yolun sonu olarak değil, nefes aldığımızı ve bağ kurduğumuzu gösteren bir durak olarak ele aldım.
Trenin ritmine eşlik eden bu içsel yolculuğu müzikle deneyimlemek isterseniz, eseri videodan dinleyebilir ve kendi hayatınızdaki istasyonların sizde bıraktığı duygulara kulak verebilirsiniz.